زوال عقل یک بیماری خاص نیست، بلکه یک اصطلاح کلی است که بیماریهایی را توصیف می کند که توانایی تفکر، یادآوری، استدلال و تصمیم گیری را مختل می کند. اثرات زوال عقل سطح شناختی افراد را کاهش می دهد و در توانایی او برای انجام فعالیت های روزانه اختلال ایجاد می کند. این مقاله به این سوال پاسخ میدهد که آیا دمانس ارثی می باشد یا نه و انواع دمانس را بررسی می نماید. همچنین به نقش سایر عوامل به غیر از عوامل ژنتیکی و ارثی در دمانس می پردازد.
در حالی که زوال عقل بخشی طبیعی از پیری نیست، در بزرگسالان بالای 65 سال شایع تر است و در افراد 85 سال و بالاتر حتی بیشتر است. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC) بیان می کند که تا سال 2014، تقریباً 5 میلیون بزرگسال بالای 65 سال مبتلا به زوال عقل بودند و انتظار می رود تا سال 2060 این تعداد به 14 میلیون برسد.
داشتن سابقه خانوادگی زوال عقل می تواند شانس شما را برای ابتلا به آن افزایش دهد، اما این تنها عامل موثر نیست. با علل زوال عقل، انواع زوال عقل و اقدامات لازم برای پیشگیری از آن آشنا شوید.
علل زوال عقل
زوال عقل ناشی از ترکیبی از عواملی است که در مرگ سلول های مغز نقش دارند. زوال سلولی، مرگ و آسیب به سلول های مغزی، توانایی مغز را برای عملکرد صحیح مختل می کند. از آنجایی که سلول های مغز نمی توانند به درستی با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، افراد می توانند در رفتار و تفکر دچار مشکلاتی شوند. نواحی مختلف مغز مانند مناطقی که در حافظه، حرکت و قضاوت نقش دارند ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند.
عوامل سبک زندگی، از جمله ورزش منظم، برنامه غذایی مغذی، و اجتناب از سیگار با کاهش خطر ابتلا به زوال عقل مرتبط است. این رفتارها سلامت عروق را بهبود می بخشد که می تواند بر سلامت مغز تأثیر بگذارد.
عوامل سبک زندگی
مطالعات نشان میدهد که فشار خون بالا (فشار خون بالا) ، دیابت و چاقی در میانسالی با کاهش حجم مغز و اختلال در عملکرد شناختی مرتبط است. این شرایط با باریک شدن شریان ها، کاهش جریان خون و ایجاد التهاب بر سلامت عروق تأثیر منفی می گذارد. نشان داده شده است که سلامت عروقی بهتر، به ویژه در دوران میانسالی، در برابر زوال شناختی محافظت می کند. برخی از راه‌های بهبود سلامت عروق شامل ورزش منظم است. مصرف یک رژیم غذایی مغذی غنی از فیبر، چربی های سالم و نمک کم؛ و عدم مصرف سیگار
محیط زیست
نقش دقیق محیط در ایجاد زوال عقل پیچیده است زیرا معمولاً یک عامل خطر نیست که به تنهایی ظاهر شود.
در یک بررسی جامع و سیستماتیک ، محققان 60 مطالعه و نقش محیط را بررسی کردند. محققان کیفیت هوا، فلزات سنگین سمی، سایر فلزات، سایر عناصر کمیاب، مواجهه های شغلی و عوامل محیطی متفرقه و نقش آنها را در ایجاد زوال عقل در نظر گرفتند. آنها ارتباط متوسطی بین زوال عقل با موارد زیر پیدا کردند:
- مواجهه با سموم موجود در هوا مانند دود، مونوکسید کربن و اکسید نیتروژن
- آلومینیوم در آب آشامیدنی
- مواجهه با آفت کش ها (اگرچه شواهد متناقض است)
- سطوح پایین ویتامین D
- مواجهه با میدان های الکتریکی و مغناطیسی (خطوط برق)
محققان اذعان می‌کنند که این حوزه نیاز به بررسی بیشتر دارد و مطالعاتی که آنها بررسی کردند از نظر اندازه و کیفیت بسیار متفاوت بودند. آنها مطالعات بزرگتر و قوی تری را برای بررسی اثرات این عوامل خطر محیطی بر ایجاد زوال عقل توصیه می کنند.
خطر ژنتیکی
داشتن سابقه خانوادگی زوال عقل خطر ابتلا به آن را افزایش می دهد. داشتن یکی از بستگان درجه یک (والدین، خواهر و برادر یا فرزند) مبتلا به آلزایمر، خطر ابتلا به آن را بین 10 تا 30 درصد افزایش می دهد.
علاوه بر این، داشتن ژن آپولیپوپروتئین E (APOE) می تواند خطر ابتلا به زوال عقل را افزایش دهد. اما داشتن سابقه خانوادگی یا ژن های مرتبط با زوال عقل به این معنی نیست که شما به طور خودکار به این بیماری مبتلا خواهید شد.
انواع زوال عقل
انواع مختلفی از زوال عقل وجود دارد و محققان بر این باورند که بسیاری از افراد به بیش از یک نوع زوال عقل مبتلا هستند.
دمانس عروقی
تصور می شود که زوال عقل عروقی حدود 5 تا 10 درصد از افراد مبتلا به زوال عقل را تحت تأثیر قرار می دهد. مسدود شدن یا کاهش جریان خون به مغز، مغز را از اکسیژن و مواد مغذی محروم می کند.
با گذشت زمان، این می تواند ذخیره و بازیابی اطلاعات و همچنین به خاطر سپردن و تفکر را مختل کند. اغلب اوقات زوال عقل عروقی پس از یک سکته مغزی یا چند ضربه کوچک رخ می دهد. علائمی که رخ می‌دهند به شدت آسیب عروق خونی و ناحیه‌ای از مغز که بر آن تأثیر می‌گذارد بستگی دارد.
عوامل خطر زوال عقل عروقی مانند عواملی هستند که می توانند خطر بیماری قلبی و سکته را افزایش دهند. اینها شامل دیابت، فشار خون بالا، کلسترول بالا، استعمال دخانیات، بی تحرکی و کیفیت پایین رژیم غذایی است.
دمانس فرونتومپورال (FTD)
زوال عقل فرونتوتمپورال زمانی رخ می دهد که به نورون های لوب پیشانی و تمپورال مغز آسیب وارد شود. برآوردها نشان می دهد که 60 درصد موارد در افراد 45 تا 64 ساله رخ می دهد، اما می تواند در افراد بالای 65 سال نیز وجود داشته باشد. علائم معمولاً به تدریج شروع می شوند و به آرامی پیشرفت می کنند.
علائم شامل تغییرات شخصیتی مانند تکانشگری و رفتار خودخواهانه، مشکلات حافظه، مشکلات زبانی، کندی گفتار، مشکل در یافتن کلمات، و مشکلات برنامه ریزی و سازماندهی است. نشانه ها و ترتیب ظاهر شدن آنها از فردی به فرد دیگر متفاوت است، که می تواند شرایط را پیچیده کند.
بیماری آلزایمر با شروع جوانی
زوال عقل جوان نادر است و معمولا در سنین 30 تا 60 سالگی رخ می دهد. این نشان دهنده کمتر از 10 درصد از افرادی است که به بیماری آلزایمر مبتلا هستند.
ویژگی های بالینی شبیه بیماری آلزایمر است. پلاک های آمیلوئید مثبت و گره های نوروفیبریلاری تاو مثبت در مغز وجود دارند. بیماری آلزایمر جوان دارای استعداد ژنتیکی بیشتری است و پیشرفت بیماری سریعتر است. لذا آلزایمر جوانی نوعی دمانس است که بیشتر ارثی می باشد و از طریق وراثت بیشتر انتقال می یابد.
افراد مبتلا به زوال عقل جوان بیشتر احتمال دارد که سابقه آسیب مغزی تروماتیک داشته باشند اما عوامل خطر عروقی کمتری از جمله مشکلات گردش خون، دیابت و چاقی دارند.
دمانس لوی بادی
زوال عقل جسم لوی با وجود رسوبات جسم لوی مشخص می شود، پروتئینی به نام آلفا سینوکلئین که می تواند بر مواد شیمیایی در مغز تأثیر بگذارد که بر تفکر، رفتار، خلق و خو و حرکت فرد تأثیر می گذارد. تشخیص آن می تواند چالش برانگیز باشد زیرا از بسیاری از اختلالات روانی دیگر تقلید می کند. زوال عقل لوی بر تعادل و حرکت فرد تأثیر می گذارد. ممکن است شبیه بیماری پارکینسون باشد . پیشرفت بیماری از فردی به فرد دیگر می تواند بسیار متفاوت باشد.
دمانس مختلط
زوال عقل مختلط زمانی رخ می دهد که فرد به طور همزمان بیش از یک نوع زوال عقل داشته باشد. افراد مبتلا به زوال عقل مختلط اغلب به بیماری آلزایمر و زوال عقل عروقی مبتلا هستند، اما ممکن است ترکیبی از آلزایمر و نوع دیگری از زوال عقل را نیز داشته باشند.
پیشگیری
تحقیقات نشان میدهد که تقریباً یک سوم موارد زوال عقل آلزایمر را می‌توان به عوامل خطر قابل اصلاحی مانند دیابت، فشار خون بالا و چاقی در میانسالی، سیگار کشیدن، افسردگی، عدم تحرک شناختی و سطح تحصیلات پایین نسبت داد.
اگرچه هیچ رژیم پیشگیری اثبات شده ای وجود ندارد، داشتن یک سبک زندگی سالم می تواند به کاهش عوامل خطر مرتبط با زوال عقل کمک کند. این شامل خوردن یک رژیم غذایی مغذی، سیگار نکشیدن، درگیر شدن در ورزش منظم و شرکت در فعالیت های شناختی تحریک کننده است.
درمان
درمان زوال عقل به علت، علائم و شدت بیماری بستگی دارد. در حال حاضر، هیچ درمانی وجود ندارد، اما داروهایی وجود دارند که می توانند به کاهش علائم کمک کنند.
موارد خفیف بیماری آلزایمر اغلب با مهارکننده های کولین استراز درمان می شوند. مثالها عبارتند از:
- گالانتامین
- اکسلون (ریواستیگمین)
- آریسپت (دونپزیل)
ممانتین و آریسپت (دونپزیل) ممکن است به صورت ترکیبی برای کاهش علائم و کمک به افراد برای حفظ عملکردهای روزانه طولانی تر استفاده شوند. این داروها با سرکوب گلوتامات، یک ماده شیمیایی در مغز، کار می کنند. سطوح بالای گلوتامات در مغز می تواند منجر به مرگ سلولی شود.
ایمونوتراپی هایی مانند Leqembi (lecanemab) می توانند با کاهش پلاک های آمیلوئید در مغز به درمان علائم شناختی کمک کنند و به صورت داخل وریدی (در ورید) تجویز می شوند. این درمان ها برای کند کردن تخریب عصبی و پیشرفت بیماری در نظر گرفته شده است.
در ژوئن 2021، سازمان غذا و دارو (FDA) Aduhelm (aducanumab) را برای درمان بیماری آلزایمر تایید کرد. این اولین دارویی است که از سال 2003 برای این بیماری تایید شده و آمیلوئید بتا را هدف قرار می دهد. با این حال، مطالعات نشان می دهد که فواید کمی یا بدون هیچ سودی در کاهش زوال شناختی دارد. در ژانویه 2024، Biogen، سازنده دارو اعلام کرد که فروش و آزمایشات بالینی این دارو را تا پایان نوامبر همان سال متوقف خواهد کرد.
بیشتر بخوانید: چگونه بیماری آلزایمر درمان می شود
محققان همچنان به دنبال درمان‌های جایگزین هستند که به کند کردن پیشرفت بیماری و جلوگیری از عوارض جانبی مرتبط با دارو کمک می‌کنند. درمان هایی مانند آیورودا ، شیوه های سنتی چینی، مدیتیشن، ورزش، و شیوه های تغذیه ای (زردچوبه و آشواگاندا)، به نام چند مورد، در نقش آنها در درمان زوال عقل بررسی و بررسی شده است.
ترکیبات فعال موجود در برخی غذاها و گیاهان ممکن است حافظه و خلق را تقویت کرده و دارای مزایای آنتی اکسیدانی باشد. با این حال، نقش دقیق آنها در درمان زوال عقل نیاز به بررسی بیشتری دارد. قبل از شروع هر گونه درمان جایگزین، مهم است که آنها را با پزشک خود در میان بگذارید.
خلاصه
بسیاری از عوامل خطر می توانند شانس ابتلا به زوال عقل را افزایش دهند. سن، خطر ژنتیکی، عوامل ارثی، سبک زندگی و محیط، همگی در ایجاد دمانس نقش دارند. در حالی که هیچ درمانی فعلی وجود ندارد، یک سبک زندگی سالم، از جمله ورزش منظم، رژیم غذایی مغذی، و تحریک شناختی ممکن است خطر ابتلا را کاهش دهد.
سخن پایانی
داشتن یکی از عزیزان مبتلا به زوال عقل به این معنی نیست که قرار است به آن مبتلا شوید. ژن‌هایی که بصورت ارثی انتقال می یابند خارج از کنترل شما هستند، اما مواردی وجود دارد که می‌توانید برای کاهش خطر ابتلا به دمانس کنترل کنید. ورزش منظم، رژیم غذایی مغذی سرشار از میوه ها و سبزیجات، چربی اشباع شده و سدیم کم، و همچنین پرهیز از سیگار کشیدن می تواند خطر ابتلا را کاهش دهد. کاهش مواجهه با آلاینده های محیطی در هوا و آب و حفظ سطح کافی ویتامین D نیز ممکن است کمک کننده باشد.
محققان به بررسی علل و عوامل خطر زوال عقل ادامه می دهند. با انجام این کار، امیدواریم که آنها در راه رسیدن به توصیه های قطعی تر برای همه در معرض خطر باشند.
سوالات متداول
اگر والدین مبتلا به زوال عقل باشند، احتمال ابتلا به زوال عقل چقدر است؟
داشتن یک خویشاوند درجه یک احتمال ابتلا به زوال عقل را بین 10 تا 30 درصد افزایش می دهد.
کدام نوع دمانس، ارثی است؟
تصور می‌شود که ژن‌های نادر، که به عنوان ژن‌های قطعی شناخته می‌شوند، باعث «آلزایمر خانوادگی» می‌شوند که نوعی بیماری آلزایمر با شروع زودرس است. این ژن ها 1 درصد یا کمتر از موارد آلزایمر را تشکیل می دهند.
علت اصلی زوال عقل چیست؟
دمانس تنها توسط یک چیز ایجاد نمی شود، بلکه توسط ترکیبی از عوامل، از جمله ژن های ارثی (توارث)، شیوه زندگی، محیط و سایر بیماریهای موجود ایجاد می شود.