نکات کلیدی
- عوارض جانبی داروهای محرک بیش‌فعالی ممکن است شامل اضطراب، کاهش اشتها، سردرد و مشکلات خواب باشد.
- داروهای بیش‌فعالی شامل داروهای محرک، غیر محرک و داروهای ضد افسردگی هستند.
- داروهای محرک به سرعت سطح دوپامین و نوراپی نفرین را افزایش می‌دهند و در فرمول‌های کوتاه‌اثر یا طولانی‌اثر موجود هستند.
داروهای ADHD، شامل داروهای محرک، غیر محرک و داروهای ضد افسردگی، با متعادل کردن انتقال‌دهنده‌های عصبی در مغز به مدیریت علائم کمک می‌کنند. با این حال، داروهای بیش‌فعالی همچنین می‌توانند منجر به عوارض جانبی مانند اضطراب و اختلالات خواب شوند.
انواع داروهای ADHD
داروهای ADHD، شامل محرک‌ها و غیرمحرک‌ها، برای متعادل کردن انتقال‌دهنده‌های عصبی عمل می‌کنند و به کاهش علائمی مانند بی‌توجهی و بیش‌فعالی کمک می‌کنند.
محرک‌ها قدیمی‌ترین و رایج‌ترین نوع دارویی هستند که برای درمان ADHD استفاده می‌شوند. آنها به سرعت سطح دوپامین و نوراپی نفرین را افزایش می‌دهند. محرک‌ها می‌توانند انرژی، هوشیاری و توجه فرد را افزایش دهند و در فرمول‌های کوتاه‌اثر و طولانی‌اثر موجود هستند.
داروهای غیرمحرک، داروهای جدیدتر ADHD هستند که سطح نوراپی نفرین را افزایش می‌دهند. در حالی که آگونیست‌های گیرنده آدرنرژیک آلفا-۲ معمولاً کندتر از محرک‌ها عمل می‌کنند و ممکن است همیشه مؤثر نباشند، می‌توان آنها را با سایر داروهای ADHD ترکیب کرد.
داروهای ضد افسردگی، از جمله مهارکننده‌های بازجذب سروتونین-نوراپی نفرین (SNRIs)، گاهی اوقات به صورت خارج از برچسب برای درمان ADHD تجویز می‌شوند. آنها ممکن است در کنار سایر داروهای ADHD استفاده شوند. با این حال، ممکن است به سرعت داروهای محرک عمل نکنند و همیشه مؤثر نباشند.
داروهای محرک ADHD
محرک‌ها سطح دوپامین و نوراپی نفرین را در مغز افزایش می‌دهند و تمرکز و توجه را بهبود می‌بخشند تا به مدیریت علائم ADHD کمک کنند.
داروهای محرک از آمفتامین یا متیل فنیدات مشتق می‌شوند. هر دو اثرات مشابهی دارند اما عملکردشان کمی متفاوت است. به عنوان مثال، متیل فنیدات تمایل دارد سریع‌تر عمل کند، اما اثرات آن به اندازه آمفتامین دوام ندارد.
محرک‌ها در فرمولاسیون‌های کوتاه‌اثر و طولانی‌اثر موجود هستند. داروهای کوتاه‌اثر معمولاً چهار تا شش ساعت اثر دارند، در حالی که محصولات طولانی‌اثر می‌توانند بین هشت تا ۱۶ ساعت اثر داشته باشند. گزینه‌های طولانی‌اثر اغلب شامل XR، ER یا LA در نام خود هستند.
داروهای محرک ADHD به صورت قرص، کپسول، قرص‌های جویدنی و فرمول‌های مایع موجود هستند. یک داروی پوستی ADHD به نام Xelstrym (دکستروآمفتامین) در سال 2022 تأیید شد.
داروهای محرک ADHD زیر موجود است:
آمفتامین‌ها
- آدرال (آمفتامین/دکستروآمفتامین)
- آدرال ایکس آر (آمفتامین/دکستروآمفتامین، رهش طولانی)
- Adzenys XR-ODT (آمفتامین، رهش طولانی)
- دیاناول ایکس آر (آمفتامین، رهش طولانی)
- دکسدرین (دکستروآمفتامین)
- ایوکئو (سولفات آمفتامین)
- میدایز (آمفتامین/دکستروآمفتامین، رهش طولانی)
- پروسنترا (دکستروآمفتامین سولفات)
- ویوانس (لیسدگزامفتامین، رهش طولانی)
- زلستریم (دکستروآمفتامین)
- زنزدی (سولفات دکستروآمفتامین)
متیل فنیدات‌ها
- آپتنسیو ایکس آر (متیل فنیدات، رهش طولانی)
- آزستاریس (سردکس متیل فنیدات/دکس متیل فنیدات)
- کنسرتا (متیل فنیدات، رهش طولانی)
- Cotempla XR-ODT (متیل فنیدات، رهش طولانی)
- دیترانا (متیل فنیدات، رهش طولانی)
- فوکالین (دکس متیل فنیدات)
- فوکالین XR (دکس متیل فنیدات، رهش طولانی)
- جورنی پی‌ام (متیل فنیدات، فرمول شب رهش طولانی)
- متادات (متیل فنیدات، رهش طولانی)
- متیلین (متیل فنیدات)
- QuilliChew ER (متیل فنیدات، رهش طولانی)
- کوئیلیوانت ایکس آر (متیل فنیدات، رهش طولانی)
- ریتالین (متیل فنیدات)
- ریتالین ال ای (متیل فنیدات، رهش طولانی)
نوع جدید داروی ADHD
در سال ۲۰۲۶، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) داروی سیمتریو (سنتانافادین)، اولین مهارکننده بازجذب نوراپی نفرین-دوپامین-سروتونین (NDSRI)، را برای درمان ADHD در بزرگسالان و کودکان ۶ سال به بالا تأیید کرد. این دارو سطح سه انتقال‌دهنده عصبی دخیل در توجه و رفتار را افزایش می‌دهد. اگرچه این دارو نه آمفتامین است و نه متیل فنیدیت، اما از نظر فنی یک محرک محسوب می‌شود.
عوارض جانبی داروهای محرک بیش‌فعالی
داروهای محرک اغلب عوارض جانبی مشابهی دارند که با دوزهای بالاتر شایع‌تر هستند. این عوارض عبارتند از:
- اضطراب
- کاهش اشتها
- سردرد
- تحریک پذیری
- درد خفیف شکم
- مشکلات خواب
- کاهش وزن یا افزایش وزن ضعیف در کودکان
محرک‌ها همچنین می‌توانند باعث افسردگی یا حتی افکار خودکشی شوند، هرچند نادر است. فرمول‌های مختلف ممکن است عوارض جانبی دیگری داشته باشند.
محرک‌ها همچنین خطر اعتیاد را به همراه دارند. با این حال، این خطر در صورت مصرف طبق دستور پزشک برای درمان ADHD کم است. در واقع، برخی تحقیقات نشان می‌دهد که درمان ADHD ممکن است خطر ابتلا به اختلال مصرف مواد را در فرد کاهش دهد .
داروهای غیر محرک ADHD
چهار داروی غیر محرک وجود دارد که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای درمان ADHD تأیید کرده است:
- استراترا (آتوموکستین)
- کلبری (ویلوکسازین ER)
- کلونیدین
- گوانفاسین
استراترا
استراترا (آتوموکستین) قدیمی‌ترین داروی غیرمحرک است که به‌طور خاص برای ADHD تأیید شده است. این دارو که یک SNRI است، با افزایش نوراپی نفرین در مغز، علائم ADHD را کنترل می‌کند.
استراترا را می‌توان یک بار در روز یا به دو دوز (صبح و عصر) تقسیم کرد. این دارو را می‌توان همراه یا بدون غذا مصرف کرد. این دارو با نام تجاری و ژنریک آتوموکستین موجود است.
استراترا برای درمان ADHD در کودکان و بزرگسالان توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید شده است.
کلبری
Qelbree (ویلوکسازین ER) یک داروی غیرمحرک جدیدتر مورد تأیید FDA برای ADHD است که یک SNRI است و با افزایش سطح نوراپی نفرین در مغز، مشابه Strattera عمل می‌کند.
Qelbree فقط با فرمول تجاری موجود است. روزی یک بار، همراه یا بدون غذا مصرف می‌شود.
کلبری (Qelbree) برای درمان اختلال بیش‌فعالی-کم‌توجهی (ADHD) در کودکان ۶ سال به بالا و بزرگسالان، مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) است.
کلونیدین و گوانفاسین
کلونیدین و گوانفاسین سال‌هاست که برای درمان بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا استفاده می‌شوند. هر دو دارو آگونیست‌های گیرنده آدرنرژیک آلفا-۲ هستند که بر نوراپی نفرین در مغز تأثیر می‌گذارند. نام‌های تجاری آنها عبارتند از:
- کلونیدین: اونیدا XR
- گوانفاسین: اینتونیو
اونیدا XR حاوی فرمولاسیون ER از کلونیدین است. این دارو به صورت مایع و خوراکی، یک بار در روز قبل از خواب مصرف می‌شود. اونیدا XR توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای درمان ADHD در کودکان 6 سال به بالا تأیید شده است.
گوانفاسین طولانی اثر (Intuniv) را می‌توان به صورت تک دوز، یک بار در روز مصرف کرد.
عوارض جانبی داروهای غیر محرک بیش‌فعالی
استراترا (آتوموکستین) و کلبری (ویلوکسازین) در یک کلاس دارویی قرار دارند و برخی عوارض جانبی بالقوه مشابه را به اشتراک می‌گذارند. برخی از این عوارض جانبی عبارتند از:
- خواب‌آلودگی
- کاهش اشتها
- ناراحتی معده
کلونیدین و گوانفاسین نیز عوارض جانبی مشابهی دارند، از جمله:
- درد شکم
- خشکی دهان
- خستگی
- سردرد
- تحریک پذیری
- فشار خون پایین و سرگیجه
- خواب‌آلودگی
برخی از این علائم ممکن است با مصرف اینتونیو نسبت به سایرین خفیف‌تر باشند. همچنین اینتونیو نسبت به سایر داروهای ADHD کمتر باعث کاهش اشتها می‌شود، بنابراین ممکن است گزینه بهتری برای افراد کم وزن باشد.
داروهای ضد افسردگی ADHD
برخی از ارائه دهندگان خدمات درمانی از داروهای ضد افسردگی “خارج از برچسب” برای درمان ADHD استفاده می‌کنند، به این معنی که اگرچه این داروها برای این منظور توسط FDA تأیید نشده‌اند، اما همچنان می‌توانند مفید باشند.
داروهای ضد افسردگی نیز غیر محرک هستند. اگرچه به اندازه کافی مورد مطالعه قرار نگرفته‌اند تا تأیید FDA را برای درمان ADHD دریافت کنند، اما برخی تحقیقات نشان می‌دهد که داروهای ضد افسردگی برای برخی از افراد مبتلا به ADHD مفید هستند.
مانند سایر انواع داروهای غیرمحرک، داروهای ضدافسردگی زمانی که درمان‌های خط اول ADHD کمکی نکرده‌اند، یک گزینه هستند. پزشک شما همچنین ممکن است توصیه کند که همراه با داروهای ADHD، یک داروی ضدافسردگی نیز مصرف کنید.
برخی از رایج‌ترین داروهای ضد افسردگی تجویز شده برای افراد مبتلا به ADHD عبارتند از:
- بوپروپیون
- دزیپرامین
- نورتریپتیلین
- ایمی‌پرامین
عوارض جانبی داروهای ضد افسردگی
عوارض جانبی احتمالی داروهای ضد افسردگی عبارتند از:
- تهوع و استفراغ
- افزایش وزن
- اسهال
- خواب‌آلودگی
- مشکلات جنسی
آیا داروهای بیش‌فعالی برای بزرگسالان و کودکان یکسان است؟
هر دو داروی محرک و غیر محرک ADHD برای کودکان و بزرگسالان تأیید شده‌اند. در حالی که داروها یکسان هستند، دوزها و اشکال درمان دارویی ADHD می‌تواند برای کودکان با بزرگسالان متفاوت باشد. به عنوان مثال، یک کودک ممکن است به دوز کمتری نسبت به یک بزرگسال نیاز داشته باشد.
برخی از کودکان مبتلا به ADHD از مصرف داروهای طولانی‌اثر ADHD سود می‌برند، به این ترتیب می‌توانند قبل از رفتن به مدرسه آن را مصرف کنند و علائمشان در طول روز کنترل شود.
برخی از اشکال کپسولی داروهای ADHD را می‌توان باز کرد و روی غذاهای نرم مانند سس سیب پاشید، که این امر آنها را به گزینه‌ای عالی برای کودکانی تبدیل می‌کند که در بلعیدن قرص مشکل دارند.