اعتیاد کودکان به بازیهای کامپیوتری مشکلی است که همگام با دیجیتالی‌شدن دنیای امروز، در کنار پیامدهای مثبت آن، پدید آمده است. باید واقع‌بین باشیم؛ بازیهای کامپیوتری جذاب هستند. کودکان از حرکاتی که خودشان ایجاد میکنند، شکل‌ها، تصاویر، صداها، کسب خودکار امتیاز، مهارت‌هایی که به دست می‌آورند و هیجان بردن یا افزایش امتیازاتشان لذت می‌برند. برخی از بازیهای کامپیوتری جنبهٔ آموزشی نیز دارند و می‌توانند آموزنده باشند. بازیهای کامپیوتری می‌توانند هماهنگی میان دست‌ها و چشم‌ها را تقویت کنند. همچنین توانایی پردازش اطلاعاتی را که هم‌زمان از چند مسیر حسی مختلف وارد مغز می‌شوند، افزایش می‌دهند. از سوی دیگر، زمان واکنش به محرک‌ها را کاهش می‌دهند. علاوه بر این، کامپیوتر را به شیوه‌ای دلپذیر به کودک معرفی میکنند.
از سوی دیگر کودکان گاهی ساعات بیشتری از آنچه والدینشان مایلند صرف بازیهای کامپیوتری میکنند. این امر باعث میشود که در انجام فعالیتهای مهم دیگر نظیر تکالیف مدرسه کوتاهی کنند. اگر احساس میکنید که کودکتان بیش از حد با این قبیل بازی ها مشغول شده، است باید با آن جدی برخورد کنید. با این حال در مورد بسیاری از کودکان جالب بودن و جذابیت بازیها در ابتدا بیشتر است و به مرور زمان کم می شود.
محققان در حال مطالعه این موضوع هستند و در مورد اینکه چه کسی و چرا در معرض خطر است بیشتر تحقیق می کنند. در طی یک مطالعه شش ساله، آنها متوجه شدند که حدود 10 درصد از نوجوانان علائم بازی های ناسالم را داشتند که با گذشت زمان این علائم بدتر شد. به نظر می رسد این بچه ها چند چیز مشترک دارند:
- بیشتر پسر هستند.
- آنها به بهای تکالیف، خواب، ورزش یا روابط با خانواده و دوستان، بازی های ویدیویی انجام می دهند.
- آنها ممکن است افسردگی، اضطراب، کمرویی، پرخاشگری و مشکلات استفاده بیش از حد از تلفن همراه داشته باشند. کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه/بیش فعالی (ADHD) ممکن است به ویژه آسیب پذیر باشند.
تعریف اعتیاد به بازیهای کامپیوتری
اعتیاد به بازیهای کامپیوتری را به‌طور کلی می‌توان چنین تعریف کرد: استفادهٔ اجباری و مشکل‌آفرین از بازیهای ویدیویی که در بلندمدت به اختلال چشمگیر در توانایی فرد برای ایفای نقش در عرصه‌های گوناگون زندگی می‌انجامد. این مفهوم و مفاهیم مرتبط با آن، سال‌ها موضوع پژوهش و بحث گسترده میان متخصصان رشته‌های مختلف بوده و در جوامع پزشکی، علمی و gaming جنجال‌های بسیاری برانگیخته است. تشخیص این اختلال زمانی ممکن است که فرد، بدون توجه به پیامدهای منفی، به بازی بپردازد؛ حتی اگر این کار به قیمت کنار گذاشتن مسئولیت‌های روزمره یا رها کردن علایق دیگرش تمام شود. بر اساس تعریف ICD-11، معیار اصلی این اختلال، از دست رفتن کنترل فرد بر بازی کردن است.
علائم اعتیاد به بازیهای کامپیوتری
هیچ تشخیص رسمی برای اختلال بازی وجود ندارد، اما ممکن است به زودی نحوه تشخیص آن مشخص شود. در اینجا مواردی ذکر می شود که ممکن است نشان دهد کودک عادات ناسالم بازی کامپیوتری دارد:
- به بازی وسواس دارد و وقتی بازی را کنار می‌گذارند غمگین، تحریک‌پذیر یا مضطرب است.
- زمان بازی بیشتری مطالبه میکند و نمی‌تواند بازی را کاهش دهد یا آن را ترک کند.
- دیگر به فعالیت های دیگری که قبلاً از آنها لذت می برد علاقه‌مند نیست.
- در مورد زمانی که صرف بازی کامپیوتری میکند، دروغ می گوید.
- از بازی برای تسکین روحیه بد خود استفاده می کند.
معیارهای تشخیصی و هشدار
پیش از مداخله، ابتدا باید تشخیص داد که آیا واقعاً اعتیاد است. بر اساس توصیه‌های آکادمی اطفال آمریکا، اگر کودک در 12 ماه گذشته 5 مورد یا بیشتر از علائم زیر را داشته باشد، باید با پزشک مشورت شود:
| دسته‌بندی علامت | تظاهرات خاص |
|---|---|
| اشتغال ذهنی شدید | فکر کردن مداوم به بازی، که به فعالیت اصلی زندگی روزمره تبدیل میشود |
| واکنش‌های ترک | تحریک‌پذیری، اضطراب یا افسردگی هنگام دور شدن از بازی |
| افزایش نیاز | زمان صرف‌شده برای بازی مدام افزایش می‌یابد |
| عدم توانایی کنترل | تلاش برای کاهش یا توقف بازی با شکست مواجه میشود |
| از دست دادن علاقه | علاقه به فعالیتهای لذت‌بخش قبلی از بین می‌رود |
| تداوم با وجود پیامدهای منفی | با وجود افت تحصیلی یا مشکلات روابط بین‌فردی همچنان بازی میکند |
| پنهان‌کاری و دروغ | درباره زمان بازی به خانواده دروغ می‌گوید |
| فرار عاطفی | از بازی برای تسکین اضطراب یا احساس گناه استفاده میکند |
مواجهه با اعتیاد کودک به بازیهای کامپیوتری
همراه کودک بازی کنید.
اگر تاکنون بازیهای کامپیوتری نکرده‌اید، قضاوت در مورد آن را به بعد از آزمایش آن موکول کنید. در این صورت متوجه خواهید شد که بعضی از آنها واقعاً به کودک شما کمک میکنند که برخی از موضوعات و مهارتهای ضروری را یاد بگیرد. یک گردش به باشگاه محلیتان ترتیب دهید و به کودک اجازه دهید که بازیهای مورد علاقه‌اش را به شما نشان دهد. خودتان هم آنها را یکبار امتحان کنید تا یک حالت رقابت پدید آورید. اگر خودتان در خانه کامپیوتر دارید با یکدیگر به یک مغازه فروش نرم افزار بروید. بازیهایی را انتخاب کنید که علاوه بر دارا بودن جنبه آموزشی، جذاب باشند. هر دو شما از چنین برنامه هایی که منطق ریاضی را به کار میگیرد لذت خواهید برد.
از بازیهای کامپیوتری به عنوان جایزه استفاده کنید.
از این برنامه ها به عنوان انگیزه هایی برای انجام کارهایی نظیر تکالیف مدرسه یا کارهای منزل استفاده کنید:
عزیزم، اجازه داری بعد از این که مشق هات رو نوشتی و ما آنها را دیدیم نیم ساعت بازی کنی
یا اینکه به کودک در مقابل انجام دادن مقدار بیشتری از کارهای خانه پول بدهید تا بتواند در باشگاه یا مراکز تفریحی دیگر بازی کند.
اجازه دهید کودک از بازی با کامپیوتر سیر شود.
اگر کودک شما میخواهد به قیمت انجام ندادن کارهای دیگر به بازیهای کامپیوتری بپردازد، با او قراری بگذارید. بدین ترتیب که بعد از ظهر روزهای تعطیل هر چقدر که دوست دارد بازی کند و حتی تا دیر وقت بازی کند. البته در باشگاه با نظارت مسئولان یا این که با او مسابقه ای بگذارید. بدین ترتیب که کدام یک از شما میتواند مدت زمان بیشتری بازی کند به او این فرصت را بدهید که تا جایی که دوست دارد بازی کند و از بازی کردن، «سیر» شود.
به کودک بگویید بازی کامپیوتری باید در معرض دید همگان باشد.
نوجوانان با تلفن‌های هوشمند خود به اتاق‌های خود می‌روند و تکالیف مدرسه را با لپ‌تاپ‌های خود انجام می‌دهند، بنابراین پیگیری هر کاری که انجام می‌دهند تقریباً غیرممکن است. اما سعی کنید فعالیت را در جایی نگه دارید که همه بتوانند ببینند.
روی بازی های دنیای واقعی برای کودکان کوچکتر تمرکز کنید.
کودکان خردسال وقتی با دیگران ارتباط برقرار می کنند چیزهای زیادی یاد می گیرند. آنها را به بازی با اسباب بازی ها، کتاب ها و مداد رنگی تشویق کنید.
پی آمدهای منفی اعتیاد به بازی کامپیوتری را به کار گیرید.
هنگامی که تمام روشهای دیگر ناموفق بودند کامپیوتر را قفل کنید. یا اینکه سیم آن را بیرون بکشید تا کودک مجبور شود اجازه بازی کردن را کسب کند. به تدریج به او بفهمانید که نتایج سوء استفاده از امکانات چه خواهد بود. دقیقا مدت زمانی را که در اثر سوء استفاده، کامپیوتر مهر و موم خواهد شد مشخص کنید. سپس پیگیری کنید که تا چه حد، از دستورات شما پیروی میکند.