تثبیت عملکردی نوعی سوگیری شناختی است که شامل تمایل به دیدن اشیا فقط به روشی خاص است. به عنوان مثال، ممکن است یک پونز را به عنوان چیزی ببینید که فقط می تواند برای نگه داشتن کاغذ روی تخته چوب پنبه ای استفاده شود. اما این مورد چه کاربرد دیگری می تواند داشته باشد؟
در بسیاری از موارد، تثبیت عملکردی میتواند مانع از دیدن طیف وسیعی از کاربردهای یک شی توسط افراد شود. همچنین میتواند توانایی ما را برای فکر کردن به راهحلهای جدید برای مشکلات مختل کند .
چگونه تثبیت عملکردی بر حل مسئله تأثیر می گذارد
تصور کنید که باید یک میخ به دیوار بکوبید تا بتوانید یک عکس قاب دار آویزان کنید. وقتی نمی توانید چکش را پیدا کنید، زمان قابل توجهی را صرف جستجوی خانه خود می کنید تا ابزار مفقود را پیدا کنید. دوستی می آید و پیشنهاد می کند به جای آن یک آچار فلزی برای کوبیدن میخ به دیوار بکارگیرید.
چرا به استفاده از آچار فلزی فکر نکردید؟ روانشناسان پیشنهاد می کنند که چیزی که به عنوان تثبیت عملکردی شناخته می شود اغلب ما را از فکر کردن به راه حل های جایگزین برای مشکلات و کاربردهای مختلف اشیاء باز می دارد.
یک مثال کلاسیک
در اینجا یک مثال مشهور از تثبیت عملکردی در محل کار می آوریم:
شما دو شمع، تعداد زیادی پونز و یک جعبه کبریت دارید. فقط با استفاده از این موارد سعی کنید نحوه نصب شمع ها را به دیوار بیابید.
چگونه این کار را انجام می دهید؟ بسیاری از افراد ممکن است بلافاصله شروع به استفاده از پونزها برای اتصال شمعها به دیوار کنند. به دلیل تثبیت عملکردی، ممکن است فقط یک راه برای استفاده مستقیم از پونز فکر کنید. با این حال راه حل دیگری نیز وجود دارد. با استفاده از کبریت ها، قسمت زیرین هر شمع را ذوب کنید و سپس از موم داغ برای اتصال شمع به جعبه کبریت استفاده کنید. هنگامی که شمع ها به جعبه وصل شدند، از پونزها برای اتصال جعبه به دیوار استفاده کنید.
تثبیت عملکردی تنها یک نوع مانع ذهنی است که می تواند حل مسئله را دشوارتر کند.
تثبیت عملکردی همیشه چیز بدی نیست. در بسیاری از موارد، میتواند بهعنوان یک میانبر ذهنی عمل کند و به شما امکان میدهد تا بهسرعت و کارآمدی کاربرد عملی یک شی را تعیین کنید.
به عنوان مثال، تصور کنید شخصی از شما خواسته است که جعبه ابزاری را باز کنید و ابزاری را پیدا کنید که بتوان از آن برای باز کردن پیچ استفاده کرد. اگر مجبور باشید هر مورد در جعبه را تجزیه و تحلیل کنید تا مشخص کنید چقدر در انجام کار موثر است، زمان بسیار زیادی طول خواهد کشید. در عوض، میتوانید به سرعت یک پیچ گوشتی را بگیرید، واضحترین مورد برای باز کردن پیچ.